Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM) sınıflamasına göre endometriozis; odakların yaygınlığına, derinliğine, yapışıklıkların derecesine ve çikolata kistinin boyutuna göre Evre 1 (Minimal) ile Evre 4 (Şiddetli) arasında puanlanarak sınıflandırılır. Ancak tıptaki en önemli paradokslardan biri olarak, hastalığın evresi ile hastanın hissettiği ağrının şiddeti arasında kesinlikle doğru bir orantı yoktur. Evre 1 (minimal) hastalığı olan bir kadın dayanılmaz ağrılar yaşarken, yumurtalıklarında 8-10 cm’lik dev çikolata kistleri bulunan Evre 4 bir hasta hiçbir ağrı hissetmeyebilir.
Endometriozis Evrelerinin Detaylı Sınıflandırması
Cerrahi gözlem ve ileri görüntüleme bulgularına dayanan 4 evrenin klinik karşılıkları şöyledir:
- Evre 1 (Minimal Endometriozis – 1 ila 5 Puan): Karın zarı (periton) üzerinde yalnızca birkaç adet yüzeysel ve küçük endometriozis odağı bulunur. Yumurtalıklarda çikolata kisti yoktur ve organlar arasında belirgin bir yapışıklık gelişmemiştir.
- Evre 2 (Hafif Endometriozis – 6 ila 15 Puan): Odakların sayısı artmıştır ve dokunun biraz daha derinine inmiştir. Yumurtalık yüzeyinde küçük odaklar olabilir ancak henüz klasik bir çikolata kisti oluşmamıştır. Hafif düzeyde yüzeysel yapışıklıklar görülebilir.
- Evre 3 (Orta Düzey Endometriozis – 16 ila 40 Puan): Tek veya iki yumurtalıkta belirgin boyutta çikolata kisti (endometrioma) mevcuttur. Ayrıca rahim arkası, yumurtalıklar ve fallop tüpleri arasında orta derecede yapışıklıklar oluşmaya başlamıştır.
- Evre 4 (Şiddetli Endometriozis – 40 Puan Üzeri): Tek veya çift taraflı büyük çikolata kistleri vardır. Rahim arkası boşluğu (Douglas) yapışıklıklar nedeniyle tamamen kapanmış (oblitere olmuş), tüpler tıkanmış ve kalın bağırsak, mesane veya idrar kanalları (üreter) hastalığa dahil olmuştur.
Evre ve Ağrı İlişkisizliğinin Bilimsel Nedeni
Ağrının şiddetini belirleyen faktör kistin santimetre cinsinden büyüklüğü değil, odakların sinir uçlarına olan yakınlığı ve salgıladıkları kimyasal maddelerdir. Küçük ama sinir ağlarının yoğun olduğu bölgede yer alan Evre 1 odaklar, prostaglandin ve sinir büyüme faktörü (NGF) salgılayarak aşırı şiddetli ağrıya yol açarken; yumurtalık içinde kapalı bir kapsülde büyüyen büyük bir çikolata kisti sinir uçlarına baskı yapmadığı sürece tamamen sessiz kalabilir. Evreleme sistemi ağrıyı değil, cerrahi zorluk derecesini ve gebelik şansını öngörmek için kullanılır.



Yorum Ekle