Çikolata kistinin ve endometriozisin tek bir kesin nedeni henüz tam olarak bulunamamış olsa da, tıbbi dünyada en güçlü kabul gören mekanizma adet kanının tüpler aracılığıyla geriye doğru karın boşluğuna akması anlamına gelen “Retrograd Menstrüasyon” (Sampson Teorisi) kuramıdır. Bununla birlikte, genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi bozuklukları, kök hücre göçü ve çevresel toksinlerin bir araya gelmesiyle oluşan multifaktöriyel (çok nedenli) bir hastalık olduğu kabul edilmektedir.
Bilimsel Olarak Kabul Gören Başlıca Oluşum Teorileri
Adet gören kadınların yaklaşık %90’ında adet kanının bir kısmı tüplerden karın boşluğuna geri akar, ancak bu kadınların yalnızca %10’unda endometriozis gelişir. Bu farkı açıklayan temel mekanizmalar şunlardır:
- Retrograd Menstrüasyon (Geriye Akım Teorisi): Adet kanaması sırasında dökülen canlı rahim içi hücreleri, fallop tüplerinden geçerek yumurtalık yüzeyine ve karın zarına dökülür. Normalde bağışıklık sistemi bu hücreleri yabancı madde olarak algılayıp temizlerken, endometriozis hastalarında bu hücreler yumurtalık dokusuna tutunup damarlanarak yaşamaya devam eder.
- Bağışıklık Sistemi (İmmünolojik) Yetmezliği: Endometriozis hastalarının karın içi sıvısındaki makrofaj ve doğal öldürücü (NK) hücrelerin, yer değiştiren rahim dokusu hücrelerini yok etme kapasitesinin zayıfladığı saptanmıştır. Bağışıklık sistemi bu dokuları yok etmek yerine, onların büyümesini destekleyen büyüme faktörleri salgılar.
- Çölomik Metaplazi Teorisi: Embriyolojik gelişim döneminde yumurtalık yüzeyini örten hücreler ile rahim iç tabakasını oluşturan hücreler aynı ana dokudan (çölomik epitel) köken alır. Hormonal veya iltihabi uyarılar sonucunda yumurtalık yüzey hücrelerinin doğrudan rahim içi dokusuna dönüşmesi (metaplazi) kist oluşumunu başlatabilir.
- Lenfatik ve Kan Yoluyla Yayılım: Rahim içi hücrelerinin lenf damarları veya kan dolaşımı yoluyla tıpkı kanser hücreleri gibi vücudun uzak bölgelerine (akciğer, diyafram, beyin gibi) taşınmasıdır.
- Kök Hücre ve Oksidatif Stres: Kemik iliği kökenli kök hücrelerin yumurtalıklara göç ederek endometriotik dokuya farklılaşması ve adet kanındaki demirin yarattığı oksidatif stresin hücresel mutasyonları tetiklemesi güncel araştırmaların odak noktasıdır.



Yorum Ekle